Słowniczek

Pojęcia teorii muzyki, każde zdefiniowane jednym prostym zdaniem i wyjaśnione na prawdziwych dźwiękach.

A

Akord septymowy: Akord septymowy to trójdźwięk z dodanym czwartym dźwiękiem, leżącym septymę nad prymą, jak G7 (G–H–D–F) albo Cmaj7 (C–E–G–H).
Arpeggio: Arpeggio to akord, którego dźwięki gra się jeden po drugim zamiast wszystkich naraz, zwykle w górę od najniższego do najwyższego albo z powrotem w dół.

Dominanta: Dominanta to piąty stopień gamy oraz zbudowany na nim akord (V), którego ciążenie z powrotem do toniki napędza większość zakończeń w muzyce tonalnej.
Dźwięk prowadzący: Dźwięk prowadzący to dźwięk leżący półton poniżej toniki, siódmy stopień gamy durowej, a jego ciążenie w górę do toniki sprawia, że akord dominanty chce się rozwiązać.

Enharmonia: Enharmonia to zjawisko, w którym dwa dźwięki, interwały lub tonacje brzmią na fortepianie czy gitarze identycznie, ale zapisuje się je pod różnymi nazwami, jak Cis i Des.

Interwał: Interwał to odległość między wysokościami dwóch dźwięków, określana liczbą, która liczy nazwy dźwięków, jak tercja czy kwinta, oraz rodzajem, który ustala jej dokładną wielkość w półtonach.

Kadencja: Kadencja to następstwo akordów zamykające frazę muzyczną, które mówi słuchaczowi, czy muzyka się skończyła, czy będzie trwać dalej.

Metrum: Metrum, zapisywane jako dwie liczby jedna nad drugą na początku utworu, mówi, jak wypełniony jest każdy takt — dolna liczba nazywa wartość rytmiczną, a górna mówi, ile takich wartości mieści się w jednym takcie.
Modulacja: Modulacja to zmiana tonacji w obrębie utworu, w której rolę toniki przejmuje nowy dźwięk, a kadencja w nowej tonacji to potwierdza.

Oktawa: Oktawa to interwał między dwoma dźwiękami odległymi o dwanaście półtonów, jak jedno C i najbliższe C wyżej, przy którym wyższy dźwięk ma dokładnie dwa razy większą częstotliwość niż niższy.

Półton: Półton to najmniejszy interwał w muzyce zachodniej, odległość od jednego dźwięku do bezpośrednio sąsiedniego, jak E–F albo C–Cis.
Przewrót: Przewrót to akord zagrany tak, że najniższym dźwiękiem jest inny dźwięk niż pryma, więc akord zachowuje nazwę, ale zmienia bas i kształt.

Stopień gamy: Stopień gamy to pozycja dźwięku w gamie, numerowana od toniki jako 1, tak że ta sama liczba oznacza tę samą rolę w każdej tonacji.
Subdominanta: Subdominanta to czwarty stopień gamy oraz zbudowany na nim akord (IV), który oddala się od toniki, nie ciążąc z powrotem ku niej.
Synkopa: Synkopa to rytm, który stawia akcent tam, gdzie puls nie każe się go spodziewać, na słabej mierze albo między miarami, często przetrzymując ten dźwięk przez następną mocną miarę.

Tonacja równoległa molowa: Tonacja równoległa molowa danej tonacji durowej to tonacja molowa o dokładnie tych samych dźwiękach i znakach przykluczowych, której tonika leży trzy półtony poniżej toniki tonacji durowej.
Tonika: Tonika to pierwszy stopień gamy i dźwięk, który utwór traktuje jak dom, ten, na którym fraza może się zatrzymać i zabrzmieć jak skończona.
Trójdźwięk: Trójdźwięk to akord z trzech dźwięków ułożonych tercjami, czyli z prymy, tercji nad nią i kwinty nad nią.
Tryton: Tryton to interwał sześciu półtonów, czyli trzech całych tonów, który dzieli oktawę dokładnie na pół, a zapisuje się go jako kwartę zwiększoną albo kwintę zmniejszoną.

Znaki przykluczowe: Znaki przykluczowe to grupa krzyżyków lub bemoli zapisana za kluczem na początku każdej pięciolinii, która mówi, które dźwięki są podwyższone lub obniżone przez cały utwór.