6/8 a 3/4 — jak je odróżnić na słuch i w nutach
Metrum 3/4 i 6/8 wypełniają takt sześcioma ósemkami, ale grupują je inaczej. 3/4 ma trzy miary, każdą podzieloną na dwie ósemki: RAZ-i dwa-i trzy-i. 6/8 ma dwie miary, każdą podzieloną na trzy ósemki: RAZ-dwa-trzy CZTERY-pięć-sześć. Na słuch 3/4 to walc, do którego stukasz trzy razy na takt, a 6/8 to kołyszące, rozhuśtane „na dwa”, do którego stukasz dwa razy.
Co znaczą liczby w 3/4 i 6/8?
Górna liczba mówi, ile wartości danego rodzaju mieści się w takcie, a dolna — jakiego rodzaju: 4 oznacza ćwierćnuty, 8 oznacza ósemki.
- 3/4 to trzy ćwierćnuty w takcie.
- 6/8 to sześć ósemek w takcie.
Ponieważ ćwierćnuta to dwie ósemki, oba takty trwają łącznie tyle samo. Różni się to, gdzie wypadają miary. W 3/4 górna liczba jest zarazem liczbą miar. W 6/8 nie jest: sześć ósemek czuje się jako dwie grupy po trzy, więc takt ma dwie miary, a każda miara to ćwierćnuta z kropką, warta trzy ósemki. Lekcja o łukach i kropkach wyjaśnia, dlaczego kropka wydłuża ćwierćnutę półtora raza.
Muzycy nazywają 3/4 metrum prostym trzymiarowym (trzy miary, każda dzieli się na dwa), a 6/8 metrum złożonym dwumiarowym (dwie miary, każda dzieli się na trzy).
6/8 a 3/4 w skrócie
| 3/4 | 6/8 | |
|---|---|---|
| Miary w takcie | 3 | 2 |
| Jedna miara trwa | ćwierćnutę | ćwierćnutę z kropką |
| Każda miara dzieli się na | 2 ósemki | 3 ósemki |
| Rodzaj metrum | proste trzymiarowe | złożone dwumiarowe |
| Liczenie na głos | raz i dwa i trzy i | 1 2 3 4 5 6 albo RAZ-dwa-trzy DWA-dwa-trzy |
| Mocne miejsca | 1, a 2 i 3 słabsze | 1 i 4 |
| Sześć ósemek pod belkami | parami (2+2+2) albo wszystkie sześć razem | dwie grupy po trzy (3+3) |
| Charakter | walc: RAZ-dwa-trzy | kołyszące „na dwa” |
| Znane przykłady | „Happy Birthday”, „Nad pięknym modrym Dunajem” Straussa | „Row, Row, Row Your Boat”, irlandzkie jigi |
Jak odróżnić 6/8 od 3/4 na słuch?
- Stukaj stopą bez zastanawiania się. Pozwól jej ustalić takie tempo, jakie wydaje się naturalne dla muzyki.
- Policz stuknięcia między mocnymi miarami. Jeśli muzyka opiera się na co trzecim stuknięciu, jest na trzy: 3/4. Jeśli na co drugim, jest na dwa, i pytanie brzmi, co dzieje się wewnątrz każdego stuknięcia.
- Posłuchaj wnętrza jednego stuknięcia. Jeśli mieszczą się w nim naturalnie dwa równe dźwięki, powiedz „RAZ-i”: to metrum proste. Jeśli mieszczą się trzy, powiedz „RAZ-dwa-trzy”: to metrum złożone, a dwa stuknięcia po trzy w takcie to 6/8.
Najszybszy test to walc. „Happy Birthday” brzmi jak RAZ-dwa-trzy, RAZ-dwa-trzy, a stopa chce stukać trzy razy na takt. „Row, Row, Row Your Boat” brzmi jak powolne „na dwa”, w którym każdy krok przechodzi przez trzy mniejsze dźwięki, a stopa chce stukać dwa razy. Irlandzkie jigi są w 6/8, a ich tam-ta tam-ta to to metrum w najczystszej postaci. „House of the Rising Sun” w wersji The Animals zwykle też zapisuje się w 6/8: policz, a usłyszysz dwa duże uderzenia w takcie, każde złożone z trzech.
Dlaczego ta sama muzyka może wydawać się w jednym albo drugim?
Bo tempo zmienia to, co wybiera twoja stopa. Wolną balladę w 6/8 można czuć na sześć, stukając na każdą ósemkę, i wtedy łatwo pomylić ją z metrum na trzy. Szybki walc można czuć z jednym stuknięciem na takt. Zapisane metrum to sposób grupowania, a nie szybkość twojej stopy. Jeśli nie masz pewności, szukaj akcentów: 6/8 zawsze grupuje sześć ósemek jako 3+3, a 3/4 jako 2+2+2. Artykuł o tempie, rytmie i pulsie rozdziela te trzy pojęcia, a to większość tego, czego to pytanie wymaga.
Jak odróżnić je w nutach?
Oznaczenie taktowe mówi to wprost. Poza nim sam zapis jest rysowany tak, żeby pokazać grupowanie:
- Belki. W 6/8 ósemki łączy się belkami po trzy, bo każda grupa trzech to jedna miara. W 3/4 łączy się je parami, po jednej parze na miarę, albo jedną belką przez cały takt. Sześć ósemek połączonych jako 3+3 nigdy nie jest w 3/4.
- Nuta na jedną miarę. W 6/8 pojedyncza miara to często jedna ćwierćnuta z kropką. W 3/4 pojedyncza miara to zwykła ćwierćnuta, a takt z trzech ćwierćnut to typowy takt walca.
- Figura długa-krótka. Ćwierćnuta, po której w obrębie jednej miary następuje ósemka — „tam-ta tam-ta” jigu — to wzór z 6/8. Mieści się tylko w mierze, która dzieli się na trzy.
Jeden takt może wyglądać w obu tak samo: półnuta z kropką wypełnia cały takt zarówno w 3/4, jak i w 6/8.
Czy piosenka może przechodzić między 6/8 a 3/4?
Tak, i to jedna z najstarszych sztuczek rytmicznych. Przegrupowanie tych samych sześciu ósemek z dwóch razy trzy na trzy razy dwa albo odwrotnie nazywa się hemiolą. Była powszechna w barokowych tańcach, często tuż przed kadencją, i przetrwała w muzyce Ameryki Łacińskiej. „America” z West Side Story to znany przykład: takty 6/8 i 3/4 przeplatają się w niej, więc akcenty ciągle przeskakują między dwoma uderzeniami a trzema.
Częste błędy
- Czytanie 6/8 jako sześciu miar. W większości temp to dwie miary. Sześć to liczba ósemek, nie miar.
- Traktowanie 6/8 jako „podwojonego 3/4”. Takty trwają tyle samo, ale grupowanie, akcenty i charakter są inne.
- Łączenie ósemek w 6/8 parami. Belki pokazują, gdzie jest miara. Pary w 6/8 narysowałyby trzy miary w takcie, który ma dwie.
Spróbuj
Ćwiczenia rytmiczne na tej stronie są na razie w 4/4, więc charakter 6/8 najlepiej ćwiczyć, stukając razem z utworami wymienionymi wyżej, dwa razy na takt. Wcześniej lekcja o podstawach rytmu wyjaśnia miarę, takt i to, dlaczego belki grupują dźwięki według miar, a Wystukaj rytm trenuje umiejętność, od której zależą oba metra: trzymanie równego pulsu i kładzenie w nim równych dźwięków.