Enharmonisch
Enharmonisch zijn twee noten, intervallen of toonsoorten die op een piano of gitaar precies hetzelfde klinken maar met verschillende namen worden geschreven, zoals Cis en Des.
Welke noten zijn enharmonisch?
Op een klavier heeft elke zwarte toets twee namen: Cis en Des zijn één toets, Fis en Ges een andere. Ook witte toetsen kunnen twee namen hebben: E is ook Fes, F is ook Eis, en B is ook Ces.
Het idee reikt verder dan losse noten:
- Intervallen: C omhoog naar E en C omhoog naar Fes zijn allebei vier halve tonen. Het eerste is een grote terts, het tweede een verminderde kwart.
- Toonsoorten: Fis majeur (zes kruisen) en Ges majeur (zes mollen) klinken hetzelfde en worden anders geschreven.
Hoe weet je welke naam je gebruikt?
De toonsoort beslist, omdat een majeur- of mineurtoonladder elk van de zeven letternamen precies één keer gebruikt. D majeur is D E Fis G A B Cis. Schrijf je Ges in plaats van Fis, dan heeft de toonladder twee keer een G (G en Ges) en geen F, dus in D majeur is die noot altijd Fis.
Dezelfde regel verklaart de leidtoon van A mineur. Dat is Gis, een halve toon onder A, en niet As, omdat het de zevende letternaam is van een toonladder die op A begint.
Een handige gewoonte: gaat een noot omhoog, dan wordt ze meestal met een kruis gespeld; gaat ze omlaag, met een mol. De spelling laat zien waar een noot naartoe gaat.
Wat wordt het vaakst verkeerd begrepen?
Denken dat de spelling een kwestie van smaak is. Dat is ze niet, ook al is de klank identiek. Een verkeerde spelling maakt een toonladder of akkoord moeilijker leesbaar en kan de intervallen een andere naam geven: C–E–G is een majeurakkoord, terwijl C–Fes–G, met dezelfde drie toetsen, geen akkoord is dat een lezer zou herkennen.
Probeer het zelf: de les over enharmonische intervallen laat zien hoe letternamen het getal van een interval bepalen, en Noten en halve tonen brengt de twaalf noten op het klavier in kaart.